فوتبال؛ ۳۵ سالههای ایرانی و ۱۷ سالههای اروپایی
دور برگشت لیگ برتر در حالی آغاز شد که رضا عنایتی ۳۶ساله از اصلیترین سوژههای نقل و انتقالات بود. عنایتی متقاضیان سرسختی از جمله باشگاه استقلال تهران داشت اما مس کرمان به هیچ قیمتی حاضر نشد او را از دست بدهد.
آبیهای تهران اما به جای عنایتی، بازیکنی را جذب کردند که یک سال هم از او بزرگتر است! فرهاد مجیدی ۳۷ساله. در این تیم کیانوش رحمتی ۳۴ساله، حسن اشجاری ۳۳ساله، نکونام ۳۲ساله و امیرحسین صادقی ۳۱ساله نیز از بهترینها هستند. استقلال هنگامی که خریدهای نیمفصل را انجام میداد، عباس محمدرضایی ۳۰ساله را هم به خدمت گرفت.
اوضاع مشابهی در تیم پرسپولیس برقرار است. تیمی که با رد کردن دروازهبانهای جوان داخلی، سنگرش را به نیلسون ۳۶ساله سپرد. بهترین بازیکن این تیم در نیمفصل اول از نگاه هواداران، مهدی مهدویکیای ۳۵ساله بود. محبوبترین بازیکن این تیم نیز علی کریمی ۳۴ساله است که هر وقت دچار مصدومیت شده، هم تیم ملی متضرر کرده هم پرسپولیس.
در تیم راهآهن که سرمربیاش به جوانگرایی شهره است، فرشید کریمی ۳۶ساله دروازهبانی میکند. محمد محمدی دیگر دروازهبان این تیم هم ۳۵ساله است. حسین پاشایی در ۳۳سالگی از بهترین بازیکنان راهآهن است. پیروز قربانی و ایمان رزاقی راد ۳۴ساله هستند. فرزاد آشوبی ۳۲ساله است و علیرضا عباسفرد در ۳۱سالگی چنان میدرخشد که کارلوس کیروش او را به تیم ملی هم دعوت میکند و مقابل تاجیکستان(بازی دوستانه) و ازبکستان (بازی رسمی) به میدان میفرستد.
اوضاع تراکتورسازی به همین منوال است. مهدی ثابتی ۳۷ساله چنان درخششی دارد که هم عقیل اعتمادی از فوتبال هلند آمده را نیمکتنشین میکند و هم محسن فروزان سنگربان جوان مورد علاقه "دن گاسپارت" مربی دروازهبانهای تیمملی را.
فرهاد مجیدی ۳۶ ساله در نیم فصل دوم لیگ برتر، دوباره به استقلال پیوست
در این تیم پرطرفدار تبریزی مرتضی اسدی ۳۳ساله از بهترینهاست. مهدی کریمیان یکسال از او کوچکتر است. محمد نصرتی، قاسم دهنوی، جواد کاظمیان و سیدصالحی ۳۱ساله هستند و در این بین دهنوی که تا ۳۰سالگیاش بازیکن گمنامی بود، با پیشرفت چشمگیر در دهه سوم زندگیاش به تیم ملی دعوت میشود.
در تیم گهر دورود فرید عابدی ۳۵ساله است. نبیالله باقریها در ۳۳سالگی برای صنعتنفت آبادان توپ میزند. حتی در تیم جوان فجرسپاسی که امتیاز ویژه استفاده از بازیکنان مشمول سایر تیمها را داراست، مجتبی ترشیز ۳۴ساله به میدان میرود.
فرهاد کاظمی سرمربی ذوبآهن در هر تیمی که مربیگری کرده به بازیکنان جوان میدان داده. اما او نیز نمیتواند چشم از ساقهای مهدی رجب زاده ۳۴ساله بردارد. فولاد خوزستان به رغم استعدادهای بومی که در آکادمی خودش پرورش داده و راهی بقیه تیمهای فوتبال ایران کرده، مهرهای نداشته تا از مهدی امیرآبادی ۳۳ساله و غیر بومی صرفنظر کند.
داماش گیلان که حسن رودباریان و مهدی کیانی ۳۴ساله را دارد، پرسر و صداترین خریدش در نیمفصل علیرضا واحدی نیکبخت ۳۲ساله بود. نیکبخت که متقاضیان دیگری هم داشت درباره علل تمایل تیمها، به خبرآنلاین گفته: «چون هجدهسالهها افتضاح هستند!»
بازیگردان سایپا ابراهیم صادقی ۳۳ ساله است و همسن حسین کاظمی در مس کرمان. در تیم صبا قم غیر از سهراب ۳۸ساله، بهمن طهماسبی، محسن خلیلی و مرتضی کاشی از جمله بازیکنانی هستند که از مرز سی سالگی گذشتهاند. آماری کمابیش مشابه در تمام تیمها.
فرایند بازیکنسازی در دستههای پایینتر و گسیل آنها به لیگ برتر نیز امیدوار کننده نیست. لیگ برتر و لیگ دسته اول در بهکارگیری بازیکنان مسن تفاوتی با هم ندارند. پرویز برومند که بیست ویک سال قبل در فوتبال ایران مطرح شد، در ۴۰سالگی برای پارسه بازی میکند و پیشنهاد از لیگ برتر هم دارد!
محمد نوازی ۳۸ ساله در شهرداری اراک بازی میکند. ابوالفضل قدمیان سرمربی این تیم در مصاحبه با فارسنیوز با ابراز خوشحالی از جذب نوازی، بر استفاده از او در بازیهای حساس تاکید کرده.
مهدی واعظی در شهرداری تبریز و قبل از او نادر غبیشاوی در ماشین سازی هم از ۳۷سالههای موفق فوتبال ایران هستند.
عباس آقایی ۳۵ساله در آهن بافق بازی میکند و چنان تاثیر گذار است که ماشاالله تفکری مدیرعامل باشگاه به ایرنا گفته: «شایعاتی که مبنی بر جدایی این بازیکن مطرح شده کذب محض است. او از بازیکنان تاثیرگذار ماست و حاضر به از دست دادنش نیستیم.»
مهدی مهدوی کیا ۳۵ ساله در نیم فصل اول، یکی از بازیکنان کلیدی پرسپولیس بود
علی سامره و فراز فاطمی در مس سرچشمه مانند امیرحسین یوسفی در سایپا شمال، دیگر ۳۵ سالههای موثر در لیگ آزادگان هستند. تعداد ۳۴سالههای مطرح نیز فراوان است. مهدی شیری در تیم صدرنشین گسترش، علی نظرمحمدی در نساجی، احمد تقوی و مجید نورمحمدی در ابومسلم.
بهرغم تجمع معنادار و نقش کلیدی بازیکنان مسن در باشگاهها، منتقدان کارلوس کیروش لزوم دگرگونی سریع در فهرست تیمملی را با اشاره به نوگرایی تاریخی زدراوکو رایکوف اهل یوگسلاوی در سال ۱۳۴۸شمسی و پرویز دهداری در زمستان ۱۳۶۴ یادآوری میکنند.
کارلوس کیروش در بازی دوستانه ایران با موریتانی ۱۰بازیکن را برای اولین بار به میدان فرستاد که پیش از او فقط در دوران رایکوف و دهداری سابقه داشت. گرچه داستان بازیهای رسمی برای سرمربی پرتغالی تیمملی ایران متفاوت است.
در جریان بازیهای غرب آسیا به میزبانی کویت، فرصت به جوانان پشتخط تیمملی رسید اما کشف تازهای صورت نگرفت و پدیدهای متولد نشد. زیرا بازیکنان موفقی مثل شجاع خلیلزاده و یعقوب کریمی قبل از بازیهای غرب آسیا نیز سابقه بازی در تیمملی را داشتند.
برای استعدادیابی در ایران همچنان روشهای سنتی اعمال میشود. در اغلب مدارس فوتبال ایران هنوز تعداد روپایی و توانایی دریبلیگ، ملاک کشف بازیکنان آیندهدار است. روند پرورش و ارتقای سطح فنیشان نیز مانند نحوه کشفشان.
اکثر نوجوانان مستعد فوتبال ایران وقتی به رده بزرگسالان میرسند نه تسلطشان بر رموز و فنون فوتبال حرفهای که صرفاً حجم عضلانیشان افزایش یافته که آنهم به تبع افزایش سن است.
کارخانههای بازیکنسازی در فوتبال جهان
الکس اکسلید چمبرلین ۱۹ ساله یکی از بازیکنان اصلی آرسنال است
میدان دادن به بازیکنان هفده و هجدهساله امری کاملاً مرسوم در لیگهای اروپایی است. باشگاههای اروپایی ضمن برخورداری از ساختارهای علمی و متد نوین در عرصه سازندگی، در امتداد رشد و پرورش استعدادها کاملاً صبور هستند. تاکهفوسا کوبو یازده ساله از رده سنی نونهالان با انعقاد قرارداد رسمی در اختیار بارسلوناست و با فراگیری آکادمیک موازین فوتبال حرفهای، شاید مانند جرارد دلوفو در هفدهسالگی برای تیم اصلی بارسا بازی کند.
کسی متعجب نمیشود وقتی سلتیک با گلزنی تونی وات ۱۸ساله (بازیکنی بسیار ارزان و گمنام) بارسلونا را شکست میدهد. نوری شاهین از شانزده سالگی و با رضایتنامه کتبی پدر و مادرش برای دورتموند بازی کرد. آلن هالیلوویچ شانزدهساله در دینامو زاگرب متقاضیان سمجی در باشگاههای بزرگ اروپا دارد. ویل هیوز از شانزده سالگی برای تیم بزرگسالان دربیکانتی به میدان رفته و در هفدهسالگی عضو تیم امید انگلستان شده.
منچستر یونایتد آنجلو هنریکوئز را در هفدهسالگی از یونیورسیداد شیلی جذب کرد و نیک پاول هجدهساله را نیز در ترکیب خود دارد. این بازیکنان در متن مسابقه عصبی نمیشوند. با سوت اشتباه داور یا توهین بازیکن حریف از کوره در نمیروند. بهطور کلی، مجموعه اشباهاتی که برای بازیکنان زیر ۲۵ سال فوتبال ایران ذیل عنوان "کمتجربگی" دستهبندی میشود، از آنها سر نمیزند. هجدهسالهاند اما مجرب، سن برای آنها فقط عدد است.
از نیک پاول ۱۸ ساله بعنوان یکی از ستارههای آینده منچستر یونایتد نام برده میشود
ایکر مونیان در ۱۹سالگی بیش از صدبازی رسمی برای آتلتیکو بیلبائو انجام داده و به تیمملی اسپانیا هم رسیده. همین وضعیت را آلکس چمبرلین در آرسنال و تیمملی انگلستان دارد. یا جولیان دراکسلر که در نوزده سالگی بیش از ۶۰بازی رسمی برای شالکه انجام داده و عضو تیمملی آلمان هم هست.
استفان الشراوی در ۱۹سالگی چنان در میلان چنان درخشید که به تیمملی ایتالیا هم رسید. امبایه نیانگ ۱۸ساله هم مثل او از سرمایههای این تیم است. درخت تناور سازندگی در آثمیلان، میوههای کال بسیاری مثل هاشم مستور ۱۴ساله هم دارد.
رحیم استرلینگ در هفدهسالگی برای لیورپول و تیم ملی انگلستان بازی میکند، مثل دنیس پرلائه در اندرلشت. راس برکلی از همین سن برای اورتون بازی کرده و برای اینکه روی نیمکت ننشیند و بیشتر میدان ببیند به شفیلدونزدی قرض داده شده. سرژه گنابری در آرسنال، تونی ویلنا در فاینورد و ژانماری دونگو در بارسا از دیگر هفدهسالههای کارکشته فوتبال اروپا هستند.
ماتیو کواچیچ(دینامو زاگرب) مثل لوکاس اوکامپوس(موناکو) و صمد یشیل(لیورپول) هجدهسالههایی هستند که تابستان آینده، جذب آنها فقط برای متمولترین تیمهای اروپایی امکانپذیر خواهد بود. لوکاس پیازون با همین سن برای چلسی پنالتی میزند. دیود آلابا نیز در این سن بود که به بایرنمونیخ پیوست. یورگن لوکادیا در آیندهوون هم هنوز دوسال تا بیست سالگی فاصله دارد.
شمار ستارههای نوزدهسالههای فوتبال اروپا چنان چشمگیر است که نمیشود اسم همهشان را آورد. پا به توپهای چابکی چون رافائل واران (رئالمادرید) روملو لوکاکو (وست بروم) آلکانترا (بارسلونا) و پل پوگبا در یوونتوس. آنها ناگهان چهره نشدهاند. مثلاً کانر ویکام ۱۹ ساله در ساندرلند، او سابقه ۹۰ بازی رسمی در سطح اول فوتبال بریتانیا را دارد.
ایکر مونیان در ۱۹سالگی بیش از صدبازی رسمی برای آتلتیکو بیلبائو انجام داده است
لازار مارکوویچ هجدهساله از باشگاه پارتیزان به تیمملی صربستان رسیده. ویکتور فیشر، کریستین اریکسن و جودی لوکوکی از همین سن به تیم اصلی آژاکس راه یافتهاند. مثل رودریگو ماچادو در بنفیکا یا لوکاس دین در لیل.
اما از تیمملی جوانان ایران که در رقابتهای ۲۰۱۲ آسیا دو گل به ژاپن زد و شش گل به کویت، فقط علیرضا جهانبخش است که در لیگ برتر بازیکن ثابت تیمش شده.
از ۲۲ نوجوان اعزامی به جامجهانی ۲۰۰۹ نیجریه فقط پیام صادقیان(ذوبآهن) میلاد غریبی و کاوه رضایی(سایپا) در لیگ برتر از بازیکنان کلیدی تیمشان هستند. ایران در آن بازیها با دو پیروزی صدرنشین گروه خودش شد. اما از تیم ژاپن که بدون کسب پیروزی در گروه خودش آخر شد، هفت بازیکن در لیگ حرفهای ژاپن مهره اصلی تیمهای خود هستند.
تازه این آمار بدون احتساب سه بازیکن ژاپنی است که از همان تیم راهی اروپا شدهاند. تاکاشی اوسامی پس از هجده بازی برای بایرن مونیخ به هوفنهایم پیوست. یوشیدا تاکاگی در اوترخت هلند بازی میکند. ریو میاچی نیز با قرارداد یک میلیون و دویست هزار پوندی برای ویگان اتلتیک توپ میزند.